Temerrüt Verileri

KOBİRATE ULUSLARARASI KREDİ DERECELENDİRME VE KURUMSAL YÖNETİM HİZMETLERİ A.Ş.

TEMERRÜT İHTİMALİ HESAPLAMA METEDOLOJİSİ

1-TANIM


Firmaların yıllar itibariyle finansal durumlarında oluşan değişikliklerin olası etkilerini izlemek kreditörler için önemlidir. Asıl önemli olanın tesis edilen kredilerin geri dönüşümünü teminatlar vasıtasıyla değil firmanın kendi kaynakları ile yapması olduğu dikkate alındığında daha detaylı çalışmalar yapılması gerekmektedir.

Kobirate Uluslararası Kredi Derecelendirme ve Kurumsal Yönetim Hizmetleri A.Ş. , BDDK onayı alınmış olan Kredi Derecelendirme Metodolojisi ile yaptığı Kredi Derecelendirmelerinin bir sonucu olarak Kredi Temerrüt İhtimalinin hesaplanması üzerine çalışmalar yapmaktadır.

2-YASAL ZORUNLULUK

Temerrüt İhtimali hesaplama metedolojimiz BDDK direktifleri ve Basel II Sermaye Uzlaşısı üzerine oturtulmuştur. Hesaplama aşamasında firma finansal verileri, uluslararası kabul görmüş hesaplama yöntemleri ve BDDK interaktif bülten bankacılık sektörü Tahsili Gecikmiş Alacaklar verileri kullanılmıştır.

3-KOBİRATE TEMERRÜT İHTİMALİ HESAPLAMA METEDOLOJİSİ

Hesaplamada kullanılan en büyük kaynak firmamızın yıllara yaygın yaptığı kredi derecelendirmelerin sonuçlarıdır. Perfectrate sistemi içerisinde kredi derecelendirme sonuçları analiz matrisleri ile kayıt altında bulunmaktadır. Ülkemizde henüz firmaların kredi derecelendirme yapmaları yasal zorunluluk olmaması nedeniyle Borsa İstanbul ‘da işlem gören firmaların finansal verileri bu çalışma için en büyük kaynağı oluşturmaktadır. 2003-2012 dönemini kapsayan firma verileri kullanılarak yapılan bu çalışmalar neticesinde Kobirate Kredi Değişim Matrisi oluşturulmuştur.(Ek:1)

Ancak temerrüt ihtimali, temel olarak inceleme yapılan dönem içerisinde oluşan temerrüt durumlarının orantısal sonuçlarına göre hesaplanabilmektedir. Borsa İstanbul’da yer alan firmalar kullanılarak bu tür bir veri tabanı oluşturmak imkânsız olduğu için Kobirate olarak uluslararası finans piyasasında hemen her ülkede ve her tür yapıda kredi derecelendirmesi yapan S&P ve Moody’s verilerinin kullanılması kararlaştırılmıştır. Burada asıl önemli olan kullanılacak bu verinin genelde ülkemiz ve özelde firmamız derecelendirme sistemine uyumluluğunun saptanması olmalıdır. İlk aşama olarak her iki firmanın yıllar itibariyle verdiği temerrüt oranlarının farklılığını ortadan kaldırmak amacıyla ortalamasının kullanılması kararlaştırılmıştır. Son 10 yıl için söz konusu veri ile BDDK interaktif bültenden bankaların TGA hesapları karşılaştırması yapılmıştır. Oluşturulan grafik her iki değerin de aynı trendi gösterdiğini kanıtlar niteliktedir. (Ek:2) Ayrıca Kobirate Kredi Değişim Matrisinde temerrüt durumunda olduğu belirlenen kredi dereceleri ile ortalamaların birbirine yakınlığı da yapılan çalışmanın uyumluluğunun göstergesidir.

Bir diğer karşılaştırma ve uyumluluğun saptanma aracı olarak uluslararası literatürde kullanılan Temerrüde Olan Uzaklık ve Temerrüt İhtimali hesaplama yöntemleri kullanılmıştır. Rastgele seçilen firmaların finansal verileri kullanılarak yıllar itibariyle temerrüde olan uzaklıkları ve bu veriden yola çıkarak temerrüt olasılıkları hesaplanmıştır. (Ek:3)

Bu hesaplamada;
Temerrüde Olan Uzaklık= (Aktiflerin Piyasa Değeri – Temerrüt Noktası) / (Aktiflerin Piyasa Değeri x Aktiflerin Volatilitesi)

formülü kullanılmıştır.

- Aktiflerin piyasa değeri hesaplamasında ilgili yıl sonlarında geçerli olan TCMB Avans Faiz oranları kullanılmıştır.
- Temerrüt noktası hesaplamasında KV Borçlar + ( UV Borçlar /2 ) formülü kullanılmıştır.
- Aktiflerin volatilitesi hesaplamasında belirlenen dönem aralığında aktiflerin standart sapması hesaplanmıştır.

Temerrüt olasılığı ise temerrüde olan uzaklığın kümülatif normal dağılımı olarak hesaplanmıştır.

Bu veriler ile firmamız bünyesinde yapılan kredi derecelendirmesi sonuçları karşılaştırılmıştır. Kobirate Kredilendirme Metodolojisi kullanılarak oluşan sonuçlar ile firmaların temerrüt ihtimallerinin paralelliği çalışmalarımızın pozitif yönde ilerlediğinin bir göstergesi olarak karşımıza çıkmaktadır.(Ek:3)

Ayrıca uluslararası finansal değerlendirmede önemli bir gösterge olan Altman Z-Score hesaplaması da çalışmamıza dahil edilmiştir. Gelişen piyasa koşullarına bağlı olarak ilk olarak 1968 de oluşturulan Z-Score hesaplama ağırlık ve alanları, 2000 yılından sonra değiştirilmiştir. Çalışmamızda bu hesaplama kullanılmıştır. (Ek:3) Konu ile ilgili yapılan çalışmalar Z-Score un yaklaşık % 15 - % 20 hatalı sonuç verdiğini göstermektedir. Bizim çalışmamız da buna paralel sonuç vermektedir.(Ek:3) Finansal tablolarındaki farklılıklar nedeniyle Z-Score hesaplaması finans sektörü firmalarında kullanılmamaktadır.

Çalışmamızda kullanılan Z-Score formülü;

Özel sektör firmaları için;

Z = 0,717 T₁ + 0,847 T₂ + 3,107 T₃ + 0,420 T₄ + 0,998 T₅

Gelişmekte olan piyasalar için;

Z₁ = 6,56 T₁ + 3,26 T₂ + 6,72 T₃ + 1,05 T₄

Denklemde;

T₁ = (Cari Aktifler – KV Borçlar) / Toplam Aktif

T₂ = Dağıtılmamış Karlar / Toplam Aktif

T₃ = VFÖK / Toplam Aktif

T₄ = Özkaynak / Toplam Yükümlülükler

T₅ = Satışlar / Toplam Aktif

Kullanılmıştır.

Sonuçlar;

Özel firmalar için ;

Z > 2,9 Güvenli

1,23 < Z < 2,9 Belirsiz (2 yıl içerisinde temerrüt ihtimali)

Z < 1,23 Temerrüt Durumu

Gelişmekte olan piyasal için;

Z₁ > 2,6 Güvenli

1,1 < Z₁ < 2,6 Belirsiz (2 yıl içerisinde temerrüt ihtimali)

Z₁ < 1,1 Temerrüt Durumu

İfade etmektedir.

Yapılan bütün çalışmaların sonucu olarak, Kobirate bünyesinde analiz yapmaya yeter düzeyde firma derecelendirme verisi oluşuncaya kadar yukarıda sözü edilen ortalamanın kullanılması ancak söz konusu verinin kullanılması sırasında ülke ekonomik durumuna özgü gelişme ve gerileme yıllarında (-),(+) % 1 oranında düzeltme yapılmasının uygun olacağı görüşüne varılmıştır.

Yapılan çalışma neticesinde Kobirate Uluslararası Kredi Derecelendirme ve Kurumsal Yönetim Hizmetleri A.Ş. nin 2012 yılı için kredi dereceleri bazında 1 yıllıkve ayrıca yaklaşık olarak 5 - 7 ve 10 yıllık temerrüt ihtimalleri oluşturulmuştur. (Ek:4)

EK-2